“ЗИНДАГӢ ДАР ЗЕРИ БОРИ РАСМУ ОИН МУРДАН АСТ?”

  • Posted on: 15 February 2018
  • By: admin

 Ҳар санади меъёрию ҳуқуқие, ки дар даврони соҳибистиқлолии кишвар бо ташаббус ва иқдоми неки Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон қабул гардидааст, ба нафъи мардум буда, барои  устувор гардидани пояи ҷомеаи демократию ҳуқуқбунёд ва дунявӣ заминаҳои мустаҳкам мегузорад.  Агар ба таърих назар афканем, мебинем, ки санадҳои меъёрию ҳуқуқӣ пеш аз ҳама заминаҳои таърихӣ дошта ва ё дар он таҷрибаи дигар давлатҳо истифода гардидааст, аммо дар феҳристи санадҳои меъёрию ҳуқуқии чаҳон қонуни наве бо номи Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи танзими анъана ва ҷашну маросим дар Ҷумҳурии Тоҷикистон», ки мисли он дар таърихи қонунгузории дигар давлатҳо дида намешуд, эҷод гардид. Мақсад аз қабул гардидани ин қонун пеш аз ҳама ба хотири ҳимояи манфиатҳои иқтисодию иҷтимоӣ, паст кардани сатҳи камбизоатӣ, баланд бардоштани фарҳанги маъракаороии шаҳрвандон ва гирифтани пеши роҳи исрофкорӣ, тақлидкорӣ, худнамоишдиҳӣ ва хурофотпарастии шаҳрвандон мебинад, ки аз ҷониби аксарияти мардуми Тоҷикистон ба хубӣ пазируфта шуд. Қонун мазкур тавонист дастгир ва мададгори оилаҳои камбизоат ва серфарзанд бошад. Қонун  барои шаҳрвандон шароит фароҳам овард, ки он маъракаҳоеро, ки солҳои дароз орзу мекарданд ва бо сабаби душвориҳои зиндагӣ ва кӯтоҳдастӣ баргузор карда наметавонистанд, имрӯзҳо бо камхарҷ ва дар доираи вақти муайяншуда баргузор намоянд. Ҳамзамон шаҳрвандон имконият пайдо намуданд, ки бо камхарҷ баргузор намудани маъракаҳо вазъи молиявии худро беҳтару хубтар гардонида, бо нигоҳ доштани захираи молиявии худ дар бонкҳо ба номи фарзандонашон пасандозҳои пулӣ гузоранд. Ин раванд тавонист барои беҳбуд бахшидан ба фазои сиёсию ҳуқуқии сармоягузорӣ ва соҳибкорӣ замина гузорад.

     Дар баргузории ҷашну маърака ва маросимҳо аз замони қадим  мардум ба мушкилиҳои зиёде рӯ ба рӯ мегардиданд. Барои ба низоми муайян даровардани онҳо боварии кас намеомад, ки мо метавонем онро ба танзим дарорем, зеро он қадар ба умқи ин анъанаҳои бегона ва хурофотӣ дода шуда будем, ки барои шикасти он ҷуръат ва боварӣ надоштем. Маҳз бо ташаббус ва ибтикори бевоситаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ, Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомали Раҳмон  ин тилисми нанг шикаста шуда, тамоми ҷашну маъракаҳо ба танзим дароварда шуд. Ин ҳолат дар ашъори шоирону нависандагон баръало ифшо гардидааст. Масалан Абдулқодири Бедил гуфтааст:

Зиндагӣ дар зери бори расму оин мурдан аст?,

Даст дасти туст бишкан ин тилисми нангро.

         Аз қабул гардидани Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи танзими анъана ва ҷашну маросим дар Ҷумҳурии Тоҷикистон» зиёда 10 сол сипарӣ гардид. Таҷриба нишон дод, ки татбиқи ин қонун дар байни ҷомеа дар солҳои аввали қабули қонун ба осонӣ даст намедод, зеро мардумро аз одатҳои қуҳан ҷудо намудан, аз он ҷумла дар баргузории маросимҳои азодорӣ кори саҳлу осон набуд. Ба ҳамаи ин нигоҳ накарда масъулини соҳа, ки таҷрибаи корӣ надоштанд, кӯшиш менамуданд, ки дар байни мардум корҳои фаҳмондадиҳӣ, таблиғотию ташвиқотиро фаъол намоянд, то ин ки  пеши роҳи қонуншиканиҳо гирифта шавад. Шаҳрвандон вазифадор буданд, ки дар баргузории  ҷашну маъракаҳо кӯр- кӯрона рафтор накарда бо истифода аз ақли солим мутобиқ ба вазъи кунунии сиёсӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангӣ маъракаҳои худро баргузор намоянд. Аз ин хотир моро лозим меояд, ки расму оинҳои миллиро ҳимоя намуда онҳоро аз хурофотпарастӣ тоза намуда, барои насли оянда ҳамчун қисми таркибии анъанаҳои қадимаи халқи тоҷик ба мерос гузорем. Мутаассифона солҳои охир анъанаҳои миллӣ мафҳуми асосии худро гум карда, дар баргузории ин анъанаҳо танҳо оростани зиёфат ва хурдани таом ҳамчун ҳадафи  ниҳоии шаҳрвандон қарор гирифтааст. Риояи бечуну чарои қонуни мазкур моро аз анъанаву урфу одатҳои миллию халқӣ, динию мазҳабӣ огоҳ сохта, оҳиста-оҳиста, марҳила ба марҳила ба раванди зиндагии мардум ворид гардид. Махсусан дар шароити тезу тунди ҷаҳонишавӣ ва буҳрони молиявӣ тавонист дар баргузории ҷашну маърака наҷотбахши мардум бошад. Бо боварии комил метавон гуфт, ки қонуни мазкур дар танзими муносибатҳои иҷтимоию иқтисодӣ, фарҳангию динӣ  нақши босазо гузоштааст.

            Кумитаи оид ба корҳои дин, танзими анъана ва ҷашну маросимҳои миллии назди Ҳукумати Ҷумҳурии Тоҷикистон, ба ҳайси мақоми ваколатдор дар татбиқ ва амалисозии он вазифадор мебошад. Бо ташкил ва баргузор намудани  корҳои фаҳмондадиҳӣ, табиғотию ташвиқотӣ  бо истифода аз  васоити ахбори омма, инчунин бо баргузории семираҳои омӯзишӣ дар вазорату идораҳо ва ташкилоту муассисаҳо  мафҳум ва муҳтавои қонунро ба мардум фаҳмонида, кушиш ба харҷ медиҳанд, ки пеши роҳи қонуншиканиҳо гирифта шавад. Ба ҳамаи ин нигоҳ накарда ҳастанд шаҳрвандоне, ки дидаю дониста ба тақлидкорӣ, худнамоишдиҳӣ, исрофкорӣ ва хурофотпарастӣ даст зада, талаботи қонунро риоя намекунанд. Аз мушоҳидаҳо ва таҳлилҳои мақоми ваколатдори соҳа ба чунин хулоса омадан мумкин аст, ки бештари қонуншиканиҳо аз тарафи занон ва бонувон ба қайд гирифта мешавад. Баргузории  баъзе маъракаҳо тибқи қонун бояд дар доираи оила баргузор карда шавад, аммо ҳангоми рейдҳои санҷишӣ маълум мегардад, ки бархе аз шаҳрвандон чунин маъракаҳоро бо даъвати зиёди меҳмонон ва хизматрасонии ҳунармандон дар тарабхонаҳо баргузор менамоянд. Ҳангоми ошкор гардидани чунин ҳолат нисбат ба онҳо парвандаҳои ҳуқуқвайронкунии маъмурӣ тартиб дода мешавад. 

          Зан дар оила ҳар қадар дорои маърифати баланди ҳуқукӣ, фарҳангӣ, сарфаю сариштакорӣ ва маъракаороӣ бошад, ҳамон қадар дар татбиқи қонун ва ғанӣ гардонидани буҷаи оилаи худ саҳмгузор мебошад. Мо занон ва бонувон набояд фаромӯш созем, ки яке аз рукнҳои асосии мустаҳкам гардидани маърифати оиладорӣ риояи фарҳанги сарфаю сариштакорӣ мебошад. Зиндагии инсон танҳо аз баргузор намудани ҷашну маъракаҳо иборат набуда, паҳлуҳои дигари худро дорад, ки онҳо низ бояд беҳтару хубтар гарданд. Он маблағеро, ки ба оила ворид мегардад, дар якҷоягӣ бо нӯги сӯзан ҷамъ меорем ва дар баргузории як маърака ба  тақлидкорӣ, худнамоишдиҳӣ ва исрофкорӣ даст зада бо панҷшоха онро бод медиҳем, ки дар ин бора Ҷалолиддини Румӣ фармудааст:

Халқро тақлидаш барбод дод,

Эй дусад лаънат бар ин тақлид бод.

         Исрофкорӣ ба иқтисодиёти оила ҳатман зарба зада, оқибат ба фақру ниёзмандӣ мерасоанд. Баргузории ҷашну маъракаҳои бодабдабаву серхароҷот, ки бо даъвати зиёди меҳмонон гузаронида мешавад, пеш аз ҳама бо мақсади худнамоишдӣ буда, ба аторофиён худро муаррифӣ менамоянд. Чунин рафтори шаҳрвандон мусобиқаеро мемонад, ки он на довар ва на ғолиб маълум нест. Ҳамаи ин ба он оварда мерасонад, ки шахсоне, ки маоши ночиз мегиранд ба хотири тақлид  ба  хешу табор ва ҳаққу ҳамсоя ба муҳоҷирати меҳнатӣ рафта, барои анҷом додани чунин маъракаи боҳашамат маблағ ҷамъ меоварад.

        Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи танзими анъана ва ҷашну маросим дар Ҷумҳурии Тоҷикисон» аҳамияти иҷтимоӣ, иқтисодӣ, фарҳангӣ, динию сиёсӣ дошта, барои баланд гардидани сатҳи некуаҳолии мардум саҳми босазо гузоштааст. Тамоми санадҳои меъёрӣ-ҳуқукӣ бояд ҳамкадами замон бошанд.   

Файзигул Юсуфзода,

сармутахассиси шуъбаи

равобити байналмилалӣ ва ташкили ҳаҷ